بازگشت

آموزش کامل پرورش و تولید انواع ماهی قزل آلا همراه با نکات حرفه ای

نویسنده : عصرمگ
۳۰ خرداد ۱۳۹۷ ساعت : ۰۲:۱۶

آموزش کامل پرورش و تولید انواع ماهی قزل آلا همراه با نکات حرفه ای : پرورش ماهی قزل آلا از ماهیان سردابی : در ادامه با عصرمگ همراه شوید…

آموزش و تولید انواع ماهی قزل آلا

 

پرورش ماهی قزل آلا از ماهیان سردابی

این ماهیان را می توان در محدوده حرارتی ۱۰-۱۸ درجه سانتیگراد پرورش داد . استخرهای بتنی برای پرورش آنها مناسب تر است ، و برای تولید یک تن نیاز به ۱۰ لیتر در ثانیه آب با دمای ۱۰-۱۸ درجه سانتی گراد می باشد . بیشتر این ماهیان را خانواده آزاد ماهیانsalamonidae بوده و مشتمل بر ماهیان آب شیرین و ماهیان مهاجر موجود در نیم کره شمالی می باشند.
امروزه گونه های مختلف ماهیان در کشورهایی که دارای شرایط آب و هوایی مناسب رشد این ماهیان در کشورهایی که دارای شرایط آب و هوایی مناسب رشد این ماهیان می باشند پرورش داده می شود. گوشت این ماهیان بسیار لذیذ بوده و از نظر اقتصادی از جمله ماهیان با ارزش خوراکی محسوب می گردند.

انواع ماهی قزل آلا و زیست شناسی آن
ماهی قزل آلا در آبهای سرد غنی از اکسیژن و جاری زندگی می کند. در کشور ما دو نوع ماهی قزل آلا وجود دارد:
الف) ماهی قزل آلا رنگین کمان :
این ماهی بومی ساحل اقیانوس آرام آمریکای شمالی می باشدکه در سال ۱۸۸۰ میلادی به اروپا آورده شد و به تدریج به نقاط مستعد دنیا معرفی شد.بدن این ماهی پوشیده از خالهای سیاه ستاره ای شکل است.ماهیان بالغ در دو طرف بدن نواری به صورت رنگین کمان دارند که به خصوص در ماهیان بالغ نر به خوبی نمایان می گردد. زمان تخم ریزی ماهی قزل آلای رنگین کمان از دی ماه تا اردیبهشت ماه است .گرچه نژادی به دست آمده که تخم ریزی را در آذر ماه و حتی جلوتر شروع میکند .وزن ماهی رنگین کمان در شرایط طبیعی در بعضی از دریاچه ها به ۹ کیلو گرم می رسد . به نظر می رسد که بهترین شرایط در رشد طبیعی در دریاچه های کم عمق با سنگهای آهکی و PH کمی قلیایی می باشد.
ب) ماهی قزل آلای خال قرمز :
این ماهی وابسته به آبهای کوهستانی می باشد و از لحاظ شکل و رنگ بسیار متنوع است و وجه تمایز آن با نوع رنگین کمان خالهای قرمز نارنجی می باشد . اندازه ماهی وابستگی به محیط و میزان غذای طبیعی دارد و به ندرت از ۴۵ سانتی متر تجاوز می کند . تخم ریزی در پاییز و اول زمستان روی بستر شنی با جریان کند آب انجام می گیرد . این ماهی گوشتخوار است و غذای اصلی آن انواع سخت پوستان ـ لارو حشرات و ماهیان ریز می باشد ، و در نزدیکی بستر رودخانه زندگی می کند و در مقایسه با نوع رنگین کمان که وابستگی بیشتر به سطح آب دارد متمایز است.

مقایسه دو نوع قزل آلا:
بنا به دلایل زیر ماهی رنگین کمان به مراتب برای پرورش مناسب تر است :
۱ـ این ماهی به مراتب آسانتر از قزل آلا خال قرمز نسبت به محیط سازگاری حاصل می نماید ، تمایل بیشتری به اهلی شدن دارد و از غذای دستی آسانتر استفاده می کند ،. نسبت به درجات آب و کمبود اکسیژن مقاوم است .
۲ـ این ماهی نسبت به بیماریها به مراتب مقاومتر است .
۳ـ نمو تخم در زمان کوتاهتری انجام می شود و رشد آن سریعتر است ، کمتر گوشتخوار است و ماهیان کمتری را شکار می کند . دارای رشد سریع است .از انواع کرمها و نرم تنان تغذیه می کند و تحت مدیریت خوب و در صورت برخورداری از تغذیه مناسب در درجه حرارت مطلوب رشد ۷ـ۹ روز طول میکشد که بچه ماهی با وزن ۲ گرم به وزن ۲۵۰ گرم برسد.
استخرهای پرورش ماهی :
مساحت مزارع خاکی پرورش ماهی قزل آلا معمولا ۵/۰ تا ۲ هکتار است و تعداد مزارعی که بزرگتر از این مساحت باشد خیلی اندک است . تعداد و تناسب استخرها و تاسیسات بستگی به هدف مزرعه دارد و اگر مزرعه قصد فعالیت در تمامی مراحل تولید دارد باید دارای استخرهای مولدین ، ساختمان انکوباسیون ، ساختمان تخم کشی ، استخرهای نوزادگاه و استخرهای پرواری باشد . ولی اگر تولید کننده قصد دارد فقط ماهی گوشتی تولید کندمی تواند دارای استخرهای پرورش ماهیان در سنین مختلف باشد .
شکل استخر ها می تواند طویل و باریک یا گرد با جریان دورانی و …. باشد که هر یک دارای مزایا و معایب خاص خود است .بیشتر استخرها از بتون ساخته شده یا از حوضجه های پیش ساخته فایبر گلاس استفاده می شود .
رایج ترین نوع استخر پرورش در ایران کانال های بتونی به طول ۲۵ـ۳۰ و عرض ۵/۲ـ۳متر است . ولی در کشورهای اروپایی معمولا استخرها با همین ابعاد و حتی بزرگتر ولی خاکی ساخته می شود و نسبت طول به عرض ۹ـ۱۰ به ۱ است .

برخی از ویژگی ها و خصوصیات ماهی قزل آلای رنگین کمان:

۱- ماهی قزل آلای رنگین کمان به مراتب آسانتر از قزل آلای خال قرمز نسبت به محیط سازگاری حاصل نموده تمایل بیشتری به اهلی شدن داشته و از غذای دستی آسانتر استفاده می نماید.

۲- این ماهی به درجه حرارت های بالا و کمبود اکسیژن مقاوم بوده و در آبهایی که به اندازه کافی تجدیدی گردد می تواند درجات ۲۰ الی ۲۲ درجه سانتی گراد را تحمل نماید.

۳- قزل آلای رنگین کمان نسبت به بیماریها و بخصوص بیماریfurunculosis به مراتب مقاومتر می باشد .

۴- نمو تخم در مدت کوتاهتر انجام شده و رشد آن سریعتر است. این ماهی گوشتخوار می باشد فلذا ماهیان کمتری را شکار می نماید این ماهی از انواع کرمها و نرم تنان تغذیه میکند و این موجودات را در بستر آبگیر جستجو می نماید .از همین طعمه ها برای صید ورزشی استفاده می کنند .

۵- این ماهی دارای رشد سریع می باشد و در صورتی که خوب تغذیه شوند و در یک سالگی به وزن ۱۰۰ گرم و در سالگی به ۲۵۰ الی ۳۰۰ گرم و در چهار سالگی به ۴۰ الی ۴۵ سانتی متر می رسد حداکثر وزن آن به ۷ کیلو و حد اکثر طول گزارش شده به ۷۰ سانتی متر است. این ماهی نسبت به whirling diseaseبیماری حساس می باشد و گوشت آن از حیث کیفیت نازلتر از گوشت قزل آلای خال قرمز می باشد.

۶- ماهی قزل آلای رنگین کمان مناسب تر ین ماهی سرد آبی جهت پرورش می باشد بطوریکه آسانتر به غذای دستی عادت کرده و نسبت به درجه حرارت و کیفیت آب کمتر حساس می باشد و بدین جهت در سراسر دنیا اساسی تر ین ماهی آزاد مورد پرورش جهت تغذیه می باشد. از این ماهی می توان جهت ماهی دار کردن آبگیر های طبیعی استفاده نمود .
مهاجرت:

خیلی از ماهیان آب شیرین ساکن می باشند اردک ماهی در یک منطقه محدود اقامت می کند مخصوصاً در دوران جوانی . یک دسته سیخ باله یا یک جفت لای ماهی اغلب در محل مورد علاقه خود برای مدتهای طولانی باقی می مانند و معمولاً به هر سنگ و مخفیگاه در آن منطقه آشنا می باشند . ماهیان مهاجر در مقایسه به سفرهای طولانی دست می زنند مخصوصاً قبل یا بعد از فصل تولید مثل گروههایی از ماهیان جهت تخم ریزی به بالی رودخانه مهاجرت می کنند عده ای به پایین رودخانه . ماهیان خاویاری آزاد به بالای رودخانه می روند علت مهاجرت ماهی ها هورمون هایی است که توسط بلوغ غدد جنین ترشح می شود. آنها در این هنگام دارای احساسات جدیدی میشند . بصورتی که دیگر قادر به تحمل محیط اطراف خود نبوده و نیاز مبرمی به عوض کردن جایگاه خود را دارند این ماهیان جهت پیدا کردن مکانهای مناسب دست به مهاجرت می زنند .

آزاد ماهیان و از جمله ماهی قزل آلا ی رنگین کمان قدرت فوق العاده ای در به خاطر سپردن محیط آبهای محل تولد خود دارند .

بطور کلی زندگی ماهی قزل آلا ی رنگین کمان شبیه ماهی قزل آلا می باشد دوره تخم ریزی از اواخر زمستان تا اواخر بهار بوده و تعداد تخم ها بین ۱ تا ۵ هزار عدد می باشد بچه ماهیان تقریبا زمانی که ۱۵ سانتی متر طول دارند دارای ۱۱-۱۲ عدد لکه های تیره رنگ بر روی بدن می باشند( جنسیت و تولید مثل)۲/۱۷

مشاهداتی که در خصوص قزل آلای رنگین کمان و قزل آلای خال قرمز انجام گرفته است گویای این نکته می باشد که قزل آلای رنگین کمان ، قزل آلای خال قرمز را از محل خویش دور می سازد . این ماهی مناطقی از رودخانه را انتخاب کرده و تحت تسلط خویش قرار می دهد.

قزل آلا ی رنگین کمان در مقابل تغییرات درجه آب اکسیژن آب زیاد حساس نمی باشد در صورتیکه ماهی قزل آلای خال قرمز نسبت به تغییرات فوق الذکر و همچنین نوسانات مواد غذایی حساسیت خاصی از خود نشان می دهد . این ماهی بعد از سازش تدریجی می تواند به خوبی در آب اقیانوس زندگی کند .

امروزه پرورش این ماهی در دریا در سبد هایی محصور صورت می گیرد که جمعیت هایی از ماهی ها از همین سبدها فرار کرده به دریا راه یافته اند قزل آلا ی رنگین کمان در شرایط طبیعی در آب شیرین و مناطق معتدل که حرارت در تابستان حدود ۱۲ درجه سانتی گراد است زندگی می کند این ماهی در شرایط خوب پرورش می تواند نوسانات صفر تا ۲۵ درجه سانتی گراد را تحمل نماید.

تاکنون مطالعات بسیار زیادی بر روی اصلاح نژاد قزل آلای رنگین کمان صورت پذیرفته است.

جنسیت و تولید مثل قزل آلای رنگین کمان :

جنس نر و ماده قزل آلای رنگین کمان از لحاظ ظاهری شبیه به هم می باشد فصل تولید مثل با بلوغ جنسی رنگ نرها غلیظتر ده و تغییرات قابل ملاحظه ای در نرها ایجاد می شود در خارج از فصل تخم ریزی غدد جنس کاملاً کوچک هستند و فقط با نزدیک شدن فصل تولید مثل بزرگ شده و کیسه مواد تخم و اسپرم را به وجود می آورد

نکته : با این که بلوغ غدد جنسی توسط هورمونها کنترل می شود ولی قبل از انجام تخم ریزی آب باید دارای دمای مناسب باشد.

تخمک ها و اسپرم ها آزادند و در آب رها شده و لقاح در آنجا صورت می گیرد و تخم شفاف که کمی از آب سنگینتر بوده و قدری چسبناک هستند تا توانند به سنگها و گیاهان متصل شوند را به وجود می آورند.

قابلیت رشد و مقاومت ماهیان اصلاح شده افزایش یافته است بطوری که آنرا برای پرورش مصنوعی و با غذاهای کنتسانتره بخوبی مهیا ساخته است محل طبیعی زندگی این ماهی در قسمتهای علیای رودخانه ها و دریاچه های خنک و در محیطی که سرشار از اکسیژن و غذای کافی است می باشد.

این ماهی ظریف، عصبی، فوق العاده چالاک است . دارای عکسس العمل های شدید می باشد گوشت این ماهی فوق العاده لذیذ و خوش طعم و دارای رنگی زیبا می باشد که این مطلب باعث علاقه ماهیگیران ورزشی به این ماهی شده است.
رنگ بدن :

پوست و اندام شفاف و گلگون و از فلسهای ریزی پوشیده شده است رنگ آن در رودخانه های مختلف تغییر می کند و در رودخانه هایی که در سایه واقع گردیده است بسیار تیره رنگ می گردد.

از اهم مشخصات دیگر آن داشتن دندان های ریز در دهان و باله چربی بالای ساقه دمی است.

ماهیانی که معمولاً در لایه های بالایی آب زندگی می کنند دارای بدن و فلسی نقره ای هستند . این رنگ به خاطر انعکاس نور از بلورهایی بی رنگ و میکروسکوپی به نام کوانینCUANIN است . این بلورها در واقع محصول فرعی یک سوخت و ساز شیمیایی است که در زیر فلس یا در لایه مخصوص رنگ در پوست ایجاد می شود ماهیان نیمه شفاف مثل کفالها فاقد این ماده فلسهایشان می باشند.

دانه های رنگی قرمز زرد و سیاه هزاران سلول رنگی Chromtophore تجمع یافته اند . این دانه به توسط عمل انقباض یا انبساط به هم نزدیک یا از هم دور می شوند و این فرآیند اساس قابلیت تغییر رنگ در ماهی می باشد . غلظت رنگ در ماهیان به خط سلول رنگی و تراکم دانه در هر سلول بستگی دارد.
اکوسیستم مناسب جهت پرورش ماهی قزل آلا :

این ماهی در جاهایی که بستر شنی و آب شفاف ، سرد ، سرشار از اکسیژن می باشد اقدام به تخم ریزی می نماید . قزل آلا ی رنگین کمان می تواند حرارت بالاتر و اکسیژن کمتر را نسبت به سایر آزاد ماهیان تحمل نماید و در شرایط یکسان ، رشد سریعتری نسبت به قزل آلای قهوه ا ی دارد. تخمهای قزل آلا در ۸۲ روز و ۵ درجه کامل می شود اما همین عمل در حرارت ۱۰ درجه ۴۱ روز طول می کشد با دو برابر شدن دما همین ۲۰ درجه فقط در مدت ۵ روز کامل می شوند. قزل آلا ی رنگین کمان دیرتر از ماهی قزل آلای خال قرمز تخم ریزی می نماید.

البته امروزه واریته هایی حاصل گردیده که تخم ریزی آنها حتی جلوتر شروع می شود . بهترین درجه حرارت برای رشد و نمو و سلامت طبیعی آن ۱۲ سانتی گراد است (۷ تا ۹ دکتر عمادی) حال آنکه عالی ترین گرما برای رشد و نمو اقتصادی آن در صورت مناسب بودن کیفیت آب بین ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی گراد ( عمدتا ۱۷ درجه سانتی گراد ) می باشد.

فصل تخم ریزی قزل آلا نسبت به محل و درجه حرارت متفاوت می باشد ماهی قزل آلای رودخانه ای و قزل آلای قهوه ای در پاییز و ماهی قزل آلای رنگین کمان در بهار تخم ریزی می نمایند . در برخی از رودخانه ها ی کالیفرنیا کمتر ماهی داز سال می باشد که حداقل نوعی ماهی قزل آلا یا ماهی آزاد تخم ریزی نکند.(عمادی)۱۳۶۰

فصل و زمان تخم ریزی را می توان به طرق مختلف جلو انداخت این روشها شامل تخم گیری گزینشی – مصرف نور مصنوعی با کنترل زمان تابش –و تزریق هورمون هیپوفیز می باشد . تخم گیری گزینشی حائز اهمیت فراوان بوده و از این طریق توانسته اند قزل آلای رنگین کمان بهاره نژاد هات کریک Hotcreek را تولید کنند . احتمالاً هیچ عاملی در تنظیم نمو جنین و رشد آن به اندازه درجه حرارت مهم نمی باشد . تجربه نشان داده است ماهی قزل آلا ی رنگین کمان در درجه حرارت ثابت ۵/۱۵ درجه سانتی گراد هر ماه ۵/۲ سانتیمتر رشد می کند و در حرارت ۲/۷ درجه سانتی گراد کمتر از ۶۲۵/. سانتی متر در ماه رشد می کند .

ماهی قزل آلای یکساله و بالغ می تواند درجه حرارت بیشتر از ۲۰ درجه سانتی گراد را برای مدتی بدون آنکه متحمل آسیب شود به خوبی پشت سر بگذارد .به منظور تولید تخم خوب ماهی قزل آلا ی رنگین کمان بایستی حداقل ۶ ماه قبل از – تخم ریزی در اینکه بیشتر از ۳۰/۱۳ درجه سانتی گراد و ترجیحا بیشتر از ۲/۱۲ درجه سانتی گراد نباشد نگهداری شود(عمادی۱۳۶۰)

برای تولید ماهی قزل آلا ی رنگین کمان با سرعت رشد زیاد و تخم ریزی در سن ۲ سالگی در ۱۶ ماه اول بایستی آنها را در درجه حرارت نسبتا ثابت ۱۵ درجه سانتی گراد نگهداری کرده و هنگام رسیدن به سن بلوغ حرارت را به حداکثر ۲/۱۲ درجه سانتی گراد کاهش داد.

تغذیه ماهی قزل آلا :
بسیاری از ماهیان سرد آبی و معتدله دارای روده ای کوتاه می باشند این خاصیت مربوط به ماهیان گوشتخوار و همه چیز خوار است . این ماهیان به رژیم غذایی غیر زنده یا مصنوعی نیز عادت می کنند که البته در خصوص آزاد ماهی دریای خزر(Salmo troutta caspius) این تغییر رژیم به سختی امکان پذیر است بطوریکه حتی ماهی غیر زنده را هم نمی خورند .
گوشتخواری این ماهیان سبب می شود تا رژیم غذایی آنها از لحاظ پروتئین های حیوانی غنی باشد و به همین علت تغذیه این ماهی گران تمام می شود .
ماهی قزل آلا فقط مقدار کمی از مواد نشاسته ای قابل هضم را مورد استفاده قرار می دهد ولی مواد چربی بهتر مورد استفاده قرار می گیرد.
در بعضی از گونه های آزاد ماهیان و قزل آلای دریاچه ای مواد چربی ممکن است به عنوان منبع انرژی تا ۲۰درصد از وزن خشک را به جای پروتئین و کربو هیدراتها تشکیل دهد.

روشهای پرورش ماهی قزل آلا :

این ماهی به روش مونو کاپو ( سیستم روش یک گونه ای ) ، پلی کاپو ( سیستم پرورش چند گونه ای ) به عنوان مثال پرورش همراه گیاه برنج در شالی زار های مازندران صورت می گیرد

شرایط فیزیکو شیمیایی مناسب آب جهت پرورش قزل آلا :

الف) دما
دمای مناسب جهت پرورش قزل آلا ۱۲ تا ۱۸ درجه سانتیگراد می باشد. البته مناسب ترین دما برای پرورش این ماهی ۱۵ درجه سانتیگراد است. دمای بالاتر و پایین تر از این محدوده باعث کاهش رشد می شود و دمای بالاتر از ۲۴ درجه موجب تلفات میگردد.

ب) یا اسیدیته آب PH

مناسبترین PH جهت پرورش قزل آلا ۸.۴ الی ۶.۸ می باشد.

ج) اکسیژن محلول
میزان اکسیزن محلول در آب به فاکتورهای متعددی از جمله ارتفاع، دما، شوری و… بستگی دارد ولی در هر حال اکسیژن خروجی نباید کمتر از ۵ میلیگرم در لیتر باشد. جهت افزایش اکسیژن محلول راههای متعدد وجود دارد از جمله استفاده از هواده ها که امروزه انواع مختلف داشته و عملکردهای متعدد دارند.

د) شوری

به طور کلی افزایش شوری آب موجب کاهش درجه اشباع اکسیژن می شود. آبهای شیرین دارای شوری ۰.۱ الی ۱PPM می باشند و ماهی قزل آلا تا شوری ۳۰ PPM را تحمل می کند. شوری به میزان ۱۰ PPM برای ماهی قزل آلا مناسب است.

ه) شفافیت
قزل آلا ماهی است شکارچی و گوشتخوار به همین دلیل شفافیت آب تاثیر بسزایی در رشد آن دارد به عبارت دیگر ماهی باید غذای خود را ببیند تا آنرا بخورد. به طور کلی در پرورش قزل آلا شفافیت باید تا کف استخر تامین شده باشد و میزان مواد معلق آن باید کمتر از ۳۰ میلیگرم
در لیتر باشد.

منابع آب جهت پرورش قزل آلا
ماهی قزل آلا به طرق مختلف و در منابع آبی مختلف پرورش داده می شود. چشمه ها، رودخانه ها، قنوات و چاههای کشاورزی از مهمترین منابع پرورش قزل آلا در کشور می باشد.

ساخت استخرهای پرورشی:
در ساخت استخرها باید نکاتی را مد نظر داشت:
– شیب زمین به گونه ای باشد که آب به حالت ثقلی از استخر خارج گردد و نیاز به صرف هزینه نباشد.
– ورودی و خروجی استخر به طور صحیح ساخته شود. خروجی باید به صورت سه شیاره ساخته شود تا بتوان اولا سطح آب را در استخر بسته به شرایط تنظیم نمود و ثانیا آب کف استخر خارج گردد.
-آب قبل از وارد شدن به استخر به بالای برجک هواده منتقل شود تا گازهای مضر از آب جدا شوند.
– شیب ۲درصد برای استخرها ( ورودی به خروجی)در نظر گرفته شود تا
فضولات کف همراه با جریان آب از استخر خارج شوند.
بچه ماهی قزل آلا را می توان در تمام طول سال در مزارع رهاسازی نمود. وزن رهاسازی بهتر است حدود ۱۰ گرم باشد تا هم دوره پرورش خیلی طولانی نشود و هم تلفات کمتر شود.(تلفات در وزن زیر ۱۰ گرم بیشتر است) تعداد ماهی رهاسازی شده بستگی به مقدار دبی آب و وزن هدف دارد. به طور کلی به ازای ۷ لیتر در ثانیه می توان یک تن ماهی برداشت نمود حال اگر وزن هدف ۴۰۰ گرم باشد برای تولید یک تن ماهی به ۲۵۰۰ قطعه بچه ماهی نیاز می باشد. ۱۰ تا ۱۵ درصد هم باید به عنوان تلفات در نظر گرفت.

ظرفیت و تناژ پرورش بستگی به آب ورودی دارد و بر این اساس تعداد استخرها نیز متفاوت است ولی در هر حال چنانچه شیب زمین اجازه بدهد برای اینکه بتوان از آب حداکثر را نمود استخرها در در دو یا سه ردیف ویا حتی بیشتر احداث می نمایند.بطوریکه استخرهای بچه ماهی در ردیف اول، پیش پرواری در ردیف دوم و در ردیف سوم ماهیان پرواری و آماده صید قرار می گیرند. برای بهترین بازده ارتفاع ریزش آب از یک ردیف به ردیف بعدی حدود ۷۰ سانتیمتر می باشد.دیواره های بین استخرها باید به شکلی باشد که بتوان برای غذادهی و صید بر روی آنها حرکت کرد.

غذا دهی:
اگر مزرعه ای به بهترین شکل ممکن ساخته شود و بهترین بچه ماهی هم در آن رهاسازی گردد ولی مدیریت تغذیه در آن اعمال نگردد مسلما این مرکز به سودآوری نخواهد رسید.انتخاب نوع غذا و مقدار جیره روزانه مهمترین اصل در زمینه غذادهی می باشد. تعداد دفعات غذادهی نیز بستگی به وزن ماهی دارد به طوریکه بچه ماهی های حدود ۱۰ گرم تا ۶ بار در روز و ماهیان پروراری ۱تا ۲ بار در روز غذادهی می شوند.
در پرورش ماهی تامین غذا بیشترین هزینه تولید را دارد. پس هرچه بتوان در این قسمت مدیریت بهتری اعمال نمود سودآوری کار بیشتر خواهد شد. برای اینکار باید به یک سری نکات توجه کرد:
– با محاسبه میانگین وزنی ماهیان و مشخص کردن مقدار ماهی موجود در استخر(بیومس) ودمای آب مقدار دقیق غذای روزانه مشخص شود.

– از مکملهای معدنی و ویتامینی در جیره غذایی استفاده شود.
– نحوه غذا دهی باید به شکلی باشد تا همه ماهیان استخر از غذا استفاده نمایند و غذا هدر نرود.
– غذای مورد نیاز باید در مکانی خنک و دور از نور مستقیم خورشید قرار گیرد و هنگام خرید غذا حتما به تاریخ تولید و مصرف آن توجه شود.
– پاکتهای غذا باید بر روی پالت چوبی قرار گیرد.
– تهویه انبار باید به نحو مطلوب انجام گیرد.

رقم بندی:
رقم بندی از جمله کارهایی است که معمولا در همه استخرهای پرورش ماهی صورت می گیرد. علت آن هم این است که چون در زمان تغذیه ممکن است غذا به تمام ماهیها به طور یکسان نرسدو یا در زمان رهاسازی بچه ماهیها یک دست نبوده باشند پس از مدتی در ماهیها اختلاف وزن دیده می شود که در این صورت باید ماهیها رقم بندی شوند یعنی ماهیهای کوچک و بزرگ از یکدیگر جدا شوند. مهمترین دلایل آن بدین
شرح است:
– به دلیل ریز و درشت بودن ماهی و خطا در میانگین وزنی محاسبه جیره غذایی دقیق نخواهد بود.
– ماهیهای کوچکتر در رقابت غذایی با ماهیهای بزرگتر موفق نیستند و بنابراین رشد نخواهند کرد یا رشد بسیار کندی خواهند داشت.
افزایش تولید در واحد سطح:
با توجه به کمبود منابع آبی و ادامه روند خشکسالی و همچنین افزایش جمعیت و تقاضای روز افزون ماهی یکی از راههای افزایش تولید استفاده از امکانات جانبی برای افزایش تولید در واحد سطح می باشد. هواده ، مدیا و دستگاههای فیلتراسیون از جمله این امکانات می باشند.
ساده ترین و کم هزینه تریت آنها هواده ها می باشند. امروزه هواده های بسیار متنوع با عملکردهای مختلف وجود دارد. معروفترین آنها هواده اسپلش می باشد که کاربرد این هواده در استخرها می تواند به میزان ۱۰ تا ۲۰ درصد بر حلالیت اکسیژن اضافه می کند.
مشکلی که این قبیل هواده ها دارند این است که به دلیل اینکه این قبیل هواده ها می توانند فضولات ماهی را به ذرات ریز تبدیل کند که حذف آنها از استخر مشکل بوده و تاثیر نامطلوبی بر روی طعم و مزه ماهی می گذارد.
به همین منظور دستگاههای مخلوط کننده اکسیژن جهت مزارع ماهی پیشنهاد می گردد. مزایای این دستگاهها نسبت به هواده به طور مختصر عبارت است از:
– حلالیت اکسیژن آب به میزان ۴ تا ۶ برابر
– افزایش تولید ماهی به میزان ۴ برابر حالت معمول که با رهاسازی لایه ای این میزان به ۸ برابر خواهد رسید.

ساخت استخرهای پرورشی ماهی قزل آلا :
در ساخت استخرها باید نکاتی را مد نظر داشت:
– شیب زمین به گونه ای باشد که آب به حالت ثقلی از استخر خارج گردد و نیاز به صرف هزینه نباشد.
– ورودی و خروجی استخر به طور صحیح ساخته شود. خروجی باید به صورت سه شیاره ساخته شود تا بتوان اولا سطح آب را در استخر بسته به شرایط تنظیم نمود و ثانیا آب کف استخر خارج گردد.
-آب قبل از وارد شدن به استخر به بالای برجک هواده منتقل شود تا گازهای مضر از آب جدا شوند.
– شیب ۲درصد برای استخرها ( ورودی به خروجی)در نظر گرفته شود تا فضولات کف همراه با جریان آب از استخر خارج شوند.
بچه ماهی قزل آلا را می توان در تمام طول سال در مزارع رهاسازی نمود. وزن رهاسازی بهتر است حدود ۱۰ گرم باشد تا هم دوره پرورش خیلی طولانی نشود و هم تلفات کمتر شود.(تلفات در وزن زیر ۱۰ گرم بیشتر است) تعداد ماهی رهاسازی شده بستگی به مقدار دبی آب و وزن هدف دارد. به طور کلی به ازای ۷ لیتر در ثانیه می توان یک تن ماهی برداشت نمود حال اگر وزن هدف ۴۰۰ گرم باشد برای تولید یک تن ماهی به ۲۵۰۰ قطعه بچه ماهی نیاز می باشد. ۱۰ تا ۱۵ درصد هم باید به عنوان تلفات در نظر گرفت.

ظرفیت و تناژ پرورش ماهی قزل آلا

ظرفیت و تناژ پرورش بستگی به آب ورودی دارد و بر این اساس تعداد استخرها نیز متفاوت است ولی در هر حال چنانچه شیب زمین اجازه بدهد برای اینکه بتوان از آب حداکثر را نمود استخرها در در دو یا سه ردیف ویا حتی بیشتر احداث می نمایند.بطوریکه استخرهای بچه ماهی در ردیف اول، پیش پرواری در ردیف دوم و در ردیف سوم ماهیان پرواری و آماده صید قرار می گیرند. برای بهترین بازده ارتفاع ریزش آب از یک ردیف به ردیف بعدی حدود ۷۰ سانتیمتر می باشد.دیواره های بین استخرها باید به شکلی باشد که بتوان برای غذادهی و صید بر روی آنها حرکت کرد.

هزینه لازم برای ساخت استخرپرورش ماهی سال ۸۹ – ۹۰:

۱- احداث استخرهای مزارع پرورش ماهیان سردابی مانند قزل آلا با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات مزرعه و سرشکن شدن آن بر روی هر متر مربع با مصالح رایج در کشور شامل سیمان ، ماسه ، شن ، سنگ ، بلوک سیمانی و آهن آلات و…. به طور متوسط ۱۴۰۰ هزار ریال

۲- احداث استخرهای ترویجی دو منظوره پرورش ماهی با در نظر گرفتن تمهیدات جانبی شامل تجهیزات استخرها برای هر متر مربع ۱۰۰۰ هزار ریال

۳- احداث استخرهای از نوع D-END با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات و تجهیزات لازم به ازای هر متر مربع ۱۴۰۰ هزار ریال

* تغییرات قیمت در احداث استخرها بستگی به شرایط جغرافیایی و عوامل دسترسی دارد که ۱۵%

شما برای راه اندازی استخر پرورش ماهی احتیاج به موافقت اصولی،پروانه تاسیس و بهره برداری دارید. بدین منظور می بایست به اداره جهادکشاورزی شهرستان (بخش شیلات) خود مراجعه نمایید.

۱٫ موافقت اصولی : چنانچه امکانات معرفی شده از جانب متقاضی دارای ضوابط و شرایط پرورش ماهی باشد پس از تصویب کمیسیون صدور پروانه موافقت اصولی صادر میشود که رونوشت آن به ادارات محیط زیست ، امور آب و امور اراضی استان ارسال می شود.

۲٫ پروانه تاسیس : چنانچه جواب تمام استعلامات مثبت باشد پس از صلاح دید کمیسیون صدور پروانه پروانه تاسیس صادر میشود که بر اساس آن شخص اجازه ساخت و ساز پیدا کرده و جهت دریافت تسهیلات به بانک معرفی می شود.

۳٫ پروانه بهره برداری : پس از اتمام کار ساخت و ساز و بازدید کارشناسی چنانچه مورد دارای شرایط ماهیدار کردن باشد از جانب کمیسیون صدور پروانه ، پروانه بهره برداری صادر می شود.

برای حفر چاه نیاز به پروانه حفر چاه دارید که جهت اخذ آن می‌بایست به اداره آبیاری شرکت سهامی آب شهرستان محل احداث استخر مراجعه کنید. مقدار زمین از ۱۰۰۰ متر مربع تا ۳۰۰۰ متر مربع برای تولید ۲۰ تنی و ۴۰ تنی کافی می باشد.

دوره پرورش:

دوره پرورش بین ۶ تا ۸ ماه می باشد، که بستگی به اندازه لارو اولیه دارد. مثلا اگر لارو ۱۰ گرمی باشد دوره پرورش تقریبا ۸ ماهه می شود.

استفاده از زمین برای رشد

ماهی نسبت به سایر موجودات پرورشی زمین کمتری برای رشد استفاده می کند.

هر ماهی کمتر از ۲/۰ متر مربع

نقش استخرھای پرورش ماھی در تولید ماهی قزل آلا

بحث عملی استفاده از استخر در تولید ماهی قزل آلا، نگهداری آبی است که در آن ماهی زندگی می کند . علاوه بر آنکه مشکل استخرهای پرورش ماهی می تواند در میزان تولید تأثیر گذار باشد، جریان آب ورودی، سرعت جریان آب در اس تخر، سرعت تعویض آب، حجم مفید مخزن و … از اهمیت زیادی برخوردار می باشد.

طبقه بندی استخرهای پرورش ماهی

براساس طبقه بندی هیدرولیکی استخرهای پرورش ماهی به شرح زیر طبقه بندی می گردند.

استخرهای دراز Raceway:

این استخرها چرخشی نبوده و جریان آب در آنها به طور خطی انجام می گیرد. این استخرها از گذشته به طور سنتی برای

پرورش ماهی قزل آلا استفاده شده است. در حال حاضر بیشتر قزل آلای کشور در این تیپ استخرها تولید می گردد. در سیستم های آبزی پروری پرورش متداول که محدودیت آب وجود ندارد این تیپ استخرها توصیه می گردد.

مبانی طرح هندسه ا ی استخرهای آبراهه ای

آب از یک انتها استخر وارد و از جهت دیگر خارج می گردد. نسبت پیشنهادی raceway ( در استخرهای (آبراهه ای

استاندارد برای ابعاد هندسی این استخرها عبارت است از :

۱ عرض = (۷ – ۰) = (طول ۱۰ /۳ – ۰/ عمق ( ۴

نسبت های دیگر ابعاد هم استفاده شده است اما بازده هیدرولیکی مخزن در ابعادهای غیراستاندارد کاهش می یابد.

دارای خصوصیات زیر می باشند : raceway ( استخرهای (آبراهه ای با عبور جریان به صورت خطی در امتداد طولی استخر سبب می شود :

الف – گرادیان غلظت مواد در طول استخر به تدریج به سمت پائین دست افزایش یابد.

ب – کیفیت آب در ورودی استخر در بهترین شرایط و در خروجی استخر در بدترین شرایط قرار خواهد گرفت.

ج – تعویض آب زیاد بوده به طوریکه هر ۱۰ الی ۱۵ دقیقه یکبار تعویض آب وجود دارد.

مزایای استخرهای : raceway

الف – مناسب برای مدیریت در تولید :

استخرهای آبراهه ای به دلیل نسبت دسترسی بالا و همچنین یکنواختی در عمق و عرض استخر در ملاحظات مدیریت تولید و کنترل کیفیت بهداشت ماهیان دارای امتیاز بالایی می باشند.

ب – ساده سازی :

۱. در استخرهای آبراهه ای انجام عملیات رقم بندی، تجمیع و همچنین تقسیم بندی و نگهداری گروههای مختلف به راحتی انجام می شود.

۲. در این استخرها به دلیل قابلیت ساخت پهلو به پهلو، دیوار مشترک، استفاده بیشینه از سطح هزینه های احداث نسبتاً پائینی دارند.

ج – قابلیت استفاده به صورت سری :

در این نوع استخرها جهت افزایش بهره وری از میزان آب ورودی، استخرها را به صورت سری با حداقل اختلاف ارتفاع ۴۰ سانتی متر می سازند. در این روش آب بخشی از اکسیژن از دست رفته را بازیافت می کند و بدین ترتیب می توان در

استخرهای ردیف پائینتر استفاده نمود.

تجربه نشان داده است با در نظر گرفتن سرعت خودپالائی ۱۵ دقیقه در هر مخزن استفاده از تعداد ۲ سری مناسب بوده و

حداکثر ۳ سری پیشنهاد می گردد.

مبانی مدیریت در استخرهای آبراهه ای

در استخرهای آبراهه ای جهت تأمین اکسیژن در هر المان از حجم مخزن، نیاز به سرعت جریان ۲ الی ۴ سانتی متر می باشد.

این مقدار سرعت جریان عملاً جایگزین سرعت مورد نیاز جهت خودشوئی و حذف جامدات که محدوده سرعتی معادل ۱۵ الی ۳۰ سانتی متر در ثانیه تنظیم و حجم سازه های خط انتقال آب و منبع تأمین کننده جریان را کاهش داد. با به کار بردن چنین روشی به دلیل ترسیب فضولات و غیره لازم می گردد که هرچند مدت سطح آب را پائین آورده و شستشو انجام پذیرد.

استخرهای گرد :

این استخرها توسط آبزی پروران متعددی مورد استفاده قرار گرفته است در این استخرها جریان آب چرخشی و در حول محور مرکزی استخر می باشد. این مدل استخرها برای پرورش گونه های متنوع تری از ماهیان مناسب تر هستند.

مزایای استخرهای گرد :

استخرهای گرد دارای مزایای زیر می باشند :

همگن بودن محیط به دلیل سرعت جریان چرخشی بالا که در این استخرها امکان آن می تواند فراهم شود. محیط یکنواخت در تمامی سطح تقریباً فراهم شود.

فرصت شنا و حرکت پایان ناپذیر در جهت جریان و یا خلاف آن استفاده از این پدیده سبب می شود گونه های متنوع تری ازماهیان را پرورش داد. ایجاد جریان گردشی مناسب برای تجمع و تخلیه فضولات به طرف خروجی مرکز.

معایب استخرهای گرد :

به دلیل عدم دیواره مشترک بین استخرها نیاز به فضای بیشتری می باشد.

جابه جائی ماهیان در حالت تجمع در کنار صافیها و توریها خود به نحوی مشکل است.

دوره درمان به دلیل عدم شرایط بهترین کیفیت آب طولانی تر می باشد.

مبانی طرح هندسی استخرهای گرد :

حد اپتیمم نسبت به قطر به عمق به از دیدگاه هیدرولیکی نسبت به ۱:۳ الی ۱:۵ می باشد و حداکثر این مقدار را ۱ می گیرد. در این استخرها برای به دست میزان اپتیمم خودپالائی، جریان ورودی، چه به وسیله یک لوله از حاشیه داخلی یا بوسیله لوله ای سوراخ دار در شعاع دایره ایجاد می گردد باید با افق زاویه ۲۰ الی ۵۰ درجه داشته باشد. این مقدار زاویه، گردش افقی و عمودی را در تعادل نگه می دارد. در صورتی که در این استخرها از نسبت قطرها بزرگتر استفاده شود استفاده از می تواند بسیار مؤثر باشد. Force دستگاههای هواده جریانی همانند در استخرهای گرد مقدار جریان ورودی و همچنین تعداد هواده ها به گونه ای در نظر گرفته می شود تا بزرگترین شعاع در حد ۱۵سانتی متر در ثانیه) – سرعت شنا باشد ( ۳۰ به دلیل آنکه جریان در استخرهای گرد به صورت سیلکونی به طرف مرکز می باشد با نزدیک شدن جریان به سمت مرکز استخر سرعت خطی آن کاهش یافته و ماهی امکان انتخاب سرعت دلخواه را پیدا خواهد نمود.

انواع دستگاه های هواده :

در ا ستخرهای پرورش ماهی جدایی از نوع و شکل هندسی استخر، یکی از روشهای مقدماتی افزایش تولید تأمین نیاز اولیه

ماهی یعنی اکسیژن می باشد در صورتیکه مقدار آب ورودی به استخرهای پرورش ماهی را نتوان تأمین نمود می توان توسط انواع دستگاههای هواده این نیاز را تأمین نمود. نکته ای که در بحث هوادهی در استخرها حائز اهمیت می باشد آن است که از چه تعداد دستگاه هواده با چه مشخصاتی در کدام نقطه از استخرها استفاده گردد.

عوامل مؤثر در تخمین نوع، تعداد و جانمایی دستگاههای هواده عبارتند از :

متوسط وزن ماهی موجود در استخر.

بیوماس ماهی در استخر.

هندسه استخر و ابعاد آن.

مقدار آب ورودی آب تازه.

مشخصات فیزیکی و شیمیایی آب.

ارتفاع محل از سطح دریا.

وضعیت عمومی استخر و تراکم ماهی.

الف – وزن ماهی موجود در استخر

بررسی ها نشان می دهد متوسط وزن ماهی در انتخاب نوع و مشخصات دستگاههای هواده حائز اهمیت می باشد.

چنانچه از دستگاههای هواده پروانه جریان خطی استفاده شود، باید مقدار سرعت جلوبرندگی پروفیل جریان به گونه ای باشدکه مقدار پروفیل سرعت در طول مسیر جریان از حداکثر دو برابر طول ماهی بیشتر نگردد.

ب – بیوماس ماهی در استخر

یکی از عللهای عمده در تعیین تعداد و نوع دستگاههای هواده مقدار بیوماس ماهی موجود در استخر می باشد.

را به عنوان محصول تجزیه CO ماهی جهت انجام عمل متابولیسم و هضم غذا، اکسیژن موجود در استخر را مصرف نموده و ۲مواد آلی توسط آبششهای خود به محیط خارج هدایت می نماید.

ماهی قزل آلا همچنین در نتیجه هضم غذا آمونیاک را به عنوان محصول نهایی متابولیسم پروتئین تولید می کند. بنابراین هرقدر co مقدار بیوماس موجود در استخر افزایش یابد، از یک طرف مقدار اکسیژن موجود در استخر کاهش و از طرف دیگر مقدار ۲و آمونیاک موجود در استخر افزایش می یابد.

با در نظر گرفتن مبحث فوق پیشنهاد می گردد که نوع، تعداد و جانمائی دستگاههای هواده در استخر به گونه ای در نظر گرفته شود که تمامی معیارهای فوق را در حد استانداردهای تعریف شده قرار گیرد.

ج – هندسه استخر و ابعاد آن

مشکل و ابعاد هندسی استخرها در انتخاب نوع، تعداد جانمائی دستگاههای هواده مؤثر می باشد. به طور مثال در استخرهای گرد و شکلهای مشابه آن به جهت جلوگیری از تغییر شکل پروفیل سرعت جریان استفاده از دستگاههای هواده مدل قارچی پیشنهاد نمی گردد. در این استخرها به دلیل عبور آب ورودی کم در پیرامون محیطی استخر، استفاده از هواده های جریانی در نزدیکی محل ورودی آب که به صورت مماس بر محیط استخر نصب شده پیشنهاد می گردد.

استفاده از هواده های پروانه ای و یا خطی به دلیل جلوگیری از تشکیل Raceway در خصوص استخرهای آبراهه ای

سیکلونهای موضعی و کاهش بار معلق موجود در استخر توصیه می گردد در فاصله از هیچ مدل دستگاههای x از ورودی استخر نصب گردد. در این تیپ استخرها توصیه میگردد در فاصله بیش از ۱:۳ انتهایی هواده استفاده نگردد.

د-مقدار آب ورودی تازه

یکی از معایارهای مهم در انتخاب نوع، تعداد و جانمایی دستگاههای هواده، مقدار آب ورودی تازه به استخرها می باشد. به طور معمول می توان بیان نمود هر چقدر مقدار آب ورودی تازه به استخر بیشتر باشد مشکلات استخرها در خصوص کنترل عواملهای حیاتی کاهش می یابد، لذا در یک منبع آبی بدون محدودیت پیشنهاد می گردد حداکثر تراکم ماهی را با ظرفیت آب ورودی با روش کنترل اکسیژنی بالانس گردد. از آنجائیکه اکثر منابع آبی مورد بهره برداری دارای دبی پائین تری نسبت به تقاضای می باشند، پیشنهاد می گردد کمبود وضعیت اکسیژنی را با در نظر گرفتن سایر عواملهایی دیگر، توسط دستگاههای هواده بالانس نمایند.
ز – وضعیت عمومی استخرها و تراکم ماهی

تغییرات شبانه روزی بر روی وضعیت عمومی استخرها تأثیر گذار می باشند. اگر چنانچه در استخری فیتوپلانکتون، جلبکها و … مصرف CO در دیواره و بستر استخرها وجود داشته باشند، استفاده از دستگاه های هواده) را در شب ضروری می سازد. در استخرهای بتنی قزل آلا (عمومیت بیشتری دارد) در یک مدیریت صحیح عوامل فوق ناچیز بوده و تعداد هواده بر مبنای حداکثر کمبود ظرفیت اکسیژنی در آن مقطع زمانی محاسبه و به کار می رود.

چنانچه از دستگاه های هواده پاروئی، پروانه ای یا عمودی به عنوان هواده استخر استفاده می شود پیشنهاد می گردد جهت

جلوگیری از تغییرات رفتار ماهی که به استرس آن می انجامد از ۵۰ درصد ظرفیت حداکثر تراکمی استفاده گردد. چنانچه از دستگاه های دیفیوزرها هواده همانند :

لوله های تراوا یادیفیوزرهای لوله حبابی یا بشقابی استفاده می شود. حداکثر تراکم پیشنهادی بدون استرس ۷۵ درصد ماکزیمم ظرفیت تراکمی پیشنهاد می گردد.

ماهی قزل آلا و ضریب تبدیل:

با توجه به اینکه ماهیها جزو حیوانات خونسرد محسوب گردید و این موجودات انرژی بابت ثابت نگه داشتن دمای بدن مصرف نمی کنند پس خوراک مصرفی صرف متابولیسم و رشد می گردد.

در گونه های مختلف آبزیان پرورشی مقدار تولید گوشت به ازاء مصرف یک کیلو خوراک متفاوت است در قزل آلا این مقدار بین ۸/۰ تا ۵/۳ در سایز پرواری (بالای ۲۰۰ گرم) نسبت به نوع خوراک متفاوت است .

انواع خوراک ها برای ماهی قزل آلا :

خوراکهای قزل آلا بر اساس روش تولید به دو دسته تر و خشک تقسیم می شوند. در خوراک تر که معمولا” در محل مزرعه تولید می شود با توجه به اینکه خوراک روزانه تولید شده ونیاز به نگهداری در انبار ندارد از خشک کن استفاده نکرده و به همین دلیل درصد رطوبت خوراک عموما” بالای ۲۰ درصد می باشد..

در گذشته نه چندان دور بسیاری از مزارع جهت تأمین پروتئین خوراک از ضایعات کشتارگاهی نیم پز و یا گاها” خام استفاده می نمودند که به دلیل گسترش آلودگی ممنوع اعلام شد.خوراک تر معمولا”ضریب تبدیلی بالای ۲ دارد.

خوراک خشک:

خوراکهایی که در کارخانجات مخصوص تولید خوراک تولید می شوند دارای حداکثر رطوبتی در حدود ۸ تا ۱۲ درصد می باشند. ضریب تبدیل این خوراکهای بسته به کیفیت مواد اولیه و روش تولید مابین ۸/۰ تا ۲ متغیر است.

روشهای تولید خوراک خشک:

۱- روش پلت پرس:

در این روش دستگاههایی که مورد استفاده قرار می گیرند دستگاههای تولید خوراک دام و طیور می باشد که ممکن است در بعضی مواقع جهت بهبود کیفیت خوراک ، تغییراتی در آن ایجاد می کنند از جمله تقویت کاندیشنر کاندیشنر دستگاهی است که بعد از مخلوط شدن مواد اولیه وهدایت شدن به داخل آن ، در آنجا تحت فشار و بخار حاوی مقداری رطوبت به اصطلاح عمل آوری شده و سپس وارد دستگاه پلت گردیده و در آنجا تحت فشار از سوراخهای دای خارج می شود..

۲- روش اکستروژن:

فرآیند اکستروژن در حقیقت فرآیند پردازش مواد با دمای بالا در زمان کوتاه است و این بوسیله عمل ترکیبی رطوبت ، حرارت ، انرژی مکانیکی و فشار صورت می گیرد.

اکسترودر همچنین یک عملکرد فنی است که بوسیله آن خوراک تحت افزایش پیوسته فشار(تا ۶ مگا پاسکال)، فرآوری ، اکسترود و پخته می شوند و سپس به دلیل افت ناگهانی فشار منبسط می گردند و حالت متخلخل پیدا می کند با این تکنیک می توان خوراک انواع آبزیان با چگالیهای مختلف تولید نمود این چنین خوراکی ظرفیت شناوری فرو روندگی آهسته و یا فرو رونده سریع خواهد بود. خوراک اکسترودر علاوه بر مزایای معمول خوراک پلت دارای مزه مطلوب تر، عدم تفکیک اجزاء (به دلیل استفاده از مواد اولیه با قطر حداکثر ۲۰۰میکرون و پیش مخلوط کن ها و کاندیشنرهای مخصوص ) نگهداری و حمل و نقل ساده ، تغذیه راحت و کاهش ضایعات هنگام تغذیه ، می باشد.

تغذیه روزانه :

ماهی قزل آلا یک ماهی شکارچی بوده و جهت غذاگیری از قوه بینایی خود بهره می برد بنابراین خوراک دهی بایستی در زمان روشن بودن هواانجام شود. میزان خوراک مورد نیاز روزانه ماهی قزل آلا تحت تاثیر دمای آب بوده و نسبت به وزن متوسط ماهیان موجود در استخر انجام می شود.

هر تولید کننده خوراک نسبت به سطح انرژی و سایر پارامترهای دیگر خوراک تولیدی خود اقدام به محاسبه و ارائه جداول مخصوص می نماید که پرورش دهنده بتواند بهترین بازده را کسب نماید.

جدول مقدار مصرف خوراک اکسترود شده :

مثال: در یک حوضچه تعداد ۶۵۰۰ قطعه بچه ماهی ۵۰ گرمی وجود دارد که دمای آب ۱۶ درجه سانتیگراد است برای محاسبه مقدار خوراک روزانه به شرح ذیل عمل می نماییم.

ابتدا وزن کل ماهی موجود در استخر را به کیلو محاسبه می کنیم:

کیلوگرم۳۲۵=۱۰۰۰ : گرم ۳۲۵۰۰۰ = گرم ۵۰ *۶۵۰۰

سپس از روی جدول وزن متوسط ماهی خود را می یابیم سطری که از یک طرف به وزن متوسط وصل شود و از بالا به دما را پیدا می کنیم این عدد ۵/۲-۱/۲ می باشد چون ۵/۲ درصد مخصوص ماهی ۳۵ گرمی و ۱/۲ درصد مختص ماهی ۷۰ گرمی می باشد می توان جهت ماهی ۵۰ گرمی ۳/۲ درصد در نظرگرفت سپس:

کیلوگرم ۵/۷= % ۳/۲ * ۳۲۵ کیلوگرم

ماهی موجود را بایستی با ۵/۷ کیلو خوراک سایز ۳ میلیمتر در ۵ نوبت تغذیه نمود.

سایز خوراک (میلیمتر)

۲

۵/۲

۳

۴

۵

۶

۱۰-۸

تعداددفعات خوراک دهی در روز

۶

۶

۵

۴

۳

۲

۲

مقدارمصرف خوراک به کیلوگرم ازای هر ۵۰۰ گرم ماهی:

سایزخوراک

(میلیمتر)

طول ماهی (سانت)

وزن ماهی (گرم)

۲

۱۱-۵

۲۰-۵

۵/۲

۱۵-۱۰

۵۰-۱۵

۳

۱۷-۱۳

*۷۰ -۳۵

۴

۲۱-۱۷

۲۰۰-۷۰

۵
۲۱-۳۵

۲۰۰-۵۰۰

سایز پلت به میلیمتر به ازای وزن ماهی به گرم:

سایز پلت

(میلیمتر)

وزن ماهی

(گرم)

۲

۲۰-۵

۵/۲

۵۰-۱۵

۳

۷۰-۳۵

۴

۲۰۰-۷۰

۵

۵۰۰-۲۰۰

بهداشت ماهی قزل آلا :
رعایت نکات بهداشتی در امر پرورش ماهی تضمین کننده بقا و سود آوری یک مرکز پرورشی خواهد بود و با بکارگیری و توجه به یکسری مسائل کوچک می تواند از بروز مشکلات بزرگ جلوگیری نمود.
مشاهده شنای غیر طبیعی می تواند علامت شروع یک بیماری باشد که باید سریعا به اطلاع کارشناس شیلات برسد.
هرگونه تلفات در استخر باید سریعا از استخر خارج و به طور بهداشتی دفن گردد. البته تلفات موردی، طبیعی است درصورت استمرار تلفات یا تلفات با حجم بالاحتما باید مراتب را به اطلاع کارشناسان شیلات رساند. استفاده از مکملهای ویتامینی باعث مقاومت ماهی در برابر بیماریها شده و به طور قابل ملاحظه ای از بروز بیماری و تلفات ناشی از آن جلوگیری می نماید.

بیماری های ماهی قزل آلا :

از نشانه ها وعلائم ظاهری بیماریهای ماهی قزل آلا در حوضچه های پرورش می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

تجمع گله بی حال در محل در ورودی ، خروجی و یا کنار دیواره ها ۲- کاهش اشتها ۳- حرکات ناموزون در هنگام شنا ۴- تیره گی رنگ بدن ویا بیرون زدن چشم ها ۵- پوسیدگی باله ها و یا ریزش فلسها ، قارچ زدگی و ایجاد شدن زخم بر روی بدن ماهی در حدود۲۰% از گله.

بیماری انگلی ایک (لکه سفید):

عامل بیماری انگل مژه دار بنام ایکتیوفیتریوس مولتی فیلس می باشد.

علائم : تغییر رنگ ماهی – تجمع ماهی در محل ورودی و خروجی و کنار دیواره های حوضچه – حرکات ناموزون و پرش – بی اشتهایی – ایجاد لکه های سفید در سراسر بدن .

بیماری باکتری استر پتوکوکوزیس:

عامل بیماری باکتری استرپتوگوک می باشد.

علائم: شنای عمودی – تیرگی رنگ بدن – بیرون زدگی چشم ها – زخم اطراف مخرج – حرکات ناموزون – آب آوردگی شکم

بیماری قارچی ساپرولگنیوزیس:

عامل بیماری قارچ ساپروگلینا پارازیتیکاوساپروگلنیا آکلنا می باشد.

علائم : زخم های اولیه پوستی به رنگ قهوه ای روشن همراه با برگنه های دایره ای یا هلالی شکل – رشته های قارچی – همچنین در رشته های آبشش – چشم ماهی و یا روی تخم ها نیز مشاهده می شود

علائم اولیه جداشده از افلاکسیکوزیس شامل رنگ پریدگی آبششها ، آسیب بافت خونی ، کاهش سرعت رشد و کاهش وزن می باشد . مصرف طولانی باعث ایجاد تومورهای کبدی و ایجاد زخم در کلیه و کاهش ایمنی در مقابل بیماریها می باشد. درصورت استفاده از خوراک بسیار آلوده می تواند ایجاد تلفات شدید همانند سایر مسمومیتها نماید.
یک روش جدید پرورش ماهی قزل آلا

در کشور ما از دهه های گذشته ماهی قزل آلای رنگین کمان به لحاظ دارا بودن ارزش غذایی بالا و سازش پذیری زیاد نسبت به تغییرات محیطی مورد توجه ویژه قرارگرفته و پرورش آن به سرعت توسعه یافته است ؛ به نحوی که در حال حاضر حدود۵۵۰۰۰ تن قزل آلای رنگین کمان در سطح کشور تولید می گردد و به صورتها ی مختلف ( پرورش در کانالهای آبی بتنی، پرورش در حوضچه ها و استخرهای گرد بتنی – دریاچه ها استخرهای دو منظوره – قفس – شالیزار- سیستم مدار بسته و … ) پرورش داده می شود . در حال حاضر کشورمان از پتانسیلهای بسیار زیادی برای تولید و پرورش ماهی قزل آلای رنگین برخوردار می باشد که برای استفاده بهینه از آنها ، بهره گیری از سیستم های جدید مورد نیاز می با شد . پرورش ماهی در سیلو به لحاظ اهمیتی که ذیلا به آن اشاره می گردد توسط محققین موسسه تحقیقات شیلات در مرکز تحقیقات ماهیان سرد آبی کشور در قالب یک طرح تحقیقاتی مورد بررسی قرار گرفته است:

۱- مخزن پرورش ماهی در این شیوه ، بطور خودکار تمیز می شود ونیازی به نیروی کار زیاد برای این منظور نمی باشد .

۲- با توجه به اختلاف ارتفاع موجود بین محل آبگیری و محل نصب سیلو ها، هوادهی در این شیوه از طریق لوله های رابط صورت گرفته ونحوه عمل آن به این صورت می باشد که آب در جریان از طریق لوله های رابط، هوا را مکیده وبه داخل مخازن تزریق می نماید و بدین ترتیب هر گونه نیاز به نیروی برق و دستگاهای خاص را برای هوادهی منتفی می سازد .

۳- خارج سازی فضولات و مواد جامد ته نشین شده در این شیوه با باز نمودن لحظه ای شیر تحتانی مخزن که به همین منظور تعبیه می گردد، صورت میگیرد. نحوه عمل آن به این صورت می باشد که درزیر مخزن شیر بزرگی نصب میشود و با بازنمودن آن مقداری از حجم آب مخزن تخلیه میگردد و به همراه خود مواد زائد را از سیلو دفع مینماید و در عین حال مواد محلول ناخواسته توسط آب خروجی از بالای سیلو خارج میشود . این عمل خود باعث افزایش بهداشت مخازن گشته وشرایط مطلوبی برای ماهیان فراهم می آورد.

۴- با توجه به نگهداری ماهی در حجم استوانه ( ارتفاع ستون آب )، برای پرورش در این شیوه به زمینی با سطح بسیار کم موردنیاز می باشد.

۵- فعالیت ماهیچه ای ماهیان قزل آلا در سیلو بسیار پایین می باشد که این خود باعث کاهش ضریب تبدیل غذای مصرفی شده و افزایش بازدهی اقتصادی را برای پرورش دهنده به همراه دارد .

۶- اجرای این طرح ضمن اینکه محدودیت استفاده از زمینهای کوهستانی و شیب دار را برای پرورش ماهی رفع می نماید، از صرف هزینه های تولید ماهی پرواری قزل آلای رنگین کمان پرواری به میزان ۳۰ درصد می کاهد.

۷- با این روش در صورت رعایت اصول مهندسی آبزیان ، میتوان اقدام به تولید متراکم ماهی تا سقف ۱۲۰ کیلوگرم در متر مکعب نمود.

۸- حراست از ماهیان تحت پرورش از گزند جانوران موزی در این روش پرورش بسیار آسانتر از سایر روشهای متداول می باشد.

۹- اشتغال زایی از دیگر مزایای ترویج این طرح می باشد .

نتایج و دستاوردهای علمی طرح :
نتایج بررسی ها نشان می دهد که ماهیان تحت پرورش در تیمارهای مخازن استوانه ای (سیلو ) از نظر ضریب چاقی ، رشد مطلق ، میزان باز ماندگی ، میزان تولید ، FCR‌ ، FCE و SGR از شرایط بهتری نسبت به ماهیان تحت پرورش در حوضچه گرد بتونی برخوردار بودند و همچنین از نظراقتصادی بودن ؛ بر آورد قیمت تمام شده برای تولید هرکیلوگرم ماهی قزل آلای رنگین کمان در سیلو( ۱۷۷۷۸ ریال ) نسبت به قیمت تمام شده برای تولید هرکیلوگرم ماهی قزل آلای رنگین کمان در حوضچه گرد بتونی ( ۲۰۷۰۹ ریال) نشان می دهد که پرورش ماهی در سیستم سیلو دارای توجیه اقتصادی بیشتری نسبت به حوضچه های گرد بتونی می باشد . بررسیهای به عمل آمده در فاز دوم آزمایش نیز نشان داد در صورتی که آ ب تهویه شده از زیر مخزن سیلو وارد آن گردد و خروج آب از بالای مخزن باشد ، شرایط مطلوبی برای پرورش قزل آلا فراهم می گردد که با توجه به عمق ایجاد شده میتوان در مناطق کم سطح کوهستانی مبادرت به تولید قزل آلای رنگین کمان با تراکم زیاد (تا ۱۲۰ گیلو گرم در متر مکعب ) نمود .

نتیجه گیری :

سیر رو به رشد جمعیت جهان و متعاقب آن افزایش نیازهای پروتئینی این جمعیت باعث شده است،بشر به مصرف آبزیان از جمله ماهیها،سخت پوستان،نرم تنان و سایر آبزیان رو آورد.همچنین کاهش ذخایر آبزی بشر را بر آن داشته تا برای پرورش گسترده آبزیان در محیطهای آبی کوچک و محدود اقدام کند. گوشت ماهی نه تنها سریعتر از گوشت های دیگر هضم می شود، بلکه دارای مقادیر قابل توجهی اسیدهای آمینه ضروری از قبیل لیزین و متیونین است. علاوه بر آن، دارای اسیدهای چرب ضروری بویژه یک اسید چرب اختصاصی است که باعث کاهش کلسترول خون می شود . ویتامینها و املاح موجود در گوشت نیز ارزش غذایی آن را افزایش داده است. بیشترین میزان مصرف ماهی در ایران در گروه آبزیان پرورشی را قزل آلا به خود اختصاص داده است ، که دلایل مصرف آن عبارتند از:

۱. کیفیت مطلوب عرضه با توجه به نزدیکی مزارع پرورشی به مراکز عرضه

۲. کیفیت بهتر گوشت از نظر طعم، مزه و سهولت جداکردن استخوانهمانطورکه می دانید بیشترین میزان مصرف ماهی در ایران در گروه آبزیان پرورشی را قزل آلا به خود اختصاص داده است.

۳. ضریب تبدیل غذایی در ماهی ۵/۱ برابر طیور و دو برابر گوسفند و گاو است که دلیل آن نیاز کمتر ماهی به مصرف انرژی برای گرم کردن بدن وغلبه بر نیروی جاذبه است.

آموزش و تولید انواع ماهی قزل آلا

اشتراک گذاری
نظر خود را بنویسید

15 − هفت =